دانلود برنامه همایش
معرفی همایش
درآمد
متنهای تاریخی- ادبی نثر فارسی جایگاه ویژه ای دربازتابدهندگیِ غنیترین وجوه فرهنگی، فکری و اجتماعی ایرانزمین داشته است. این آثار، نه صرفاً رویدادنامههای تاریخی، بلکه گنجینههایی هستند که درهمتنیدگی تاریخ و ادب را به زیبایی به نمایش گذاشته اند. متنهای تاریخی- ادبی ، غالباً با بهرهگیری از شگردهای روایی، صنایع بدیعی و زبانآوریهای خاص، فراتر از یک گزارش خشک تاریخی عمل کرده و در سیر تکامل و تحوّل زبان فارسی ایفای نقش می کنند و نیز بازتابدهندۀ ذوق ادبی، جهانبینی، فلسفۀ تاریخ و دیدگاههای سیاسی و اجتماعی حاکم بر عصر خود بودهاند که مطالعۀ آنها میتواند پرده از لایههای پنهان اندیشه ایرانی بردارد. دراین میان، متن های تاریخی- ادبی در دورۀ پسا- مغولی، یعنی دورۀ مغولان، ایلخانان و تیموریان/ سده های 7-8-9ق.، مانند تاریخ جهانگشای جوینی، نفثة المصدور؛ تاریخ وصّاف، جامع التواریخ؛ تاریخ گزیده؛ تاریخ طبرستان؛ منتخب التواریخ) جایگاه درخوری دارند و به درک بهتر هویّت متنهای تاریخی- ادبی در این دوره کمک میکنند. هجوم مغولان در617ق. به ساحت فرهنگی ایران ، یک نقطه سیاه تاریخی- فرهنگی است که تحوّلات ژرفی در ساختارهای سیاسی- اجتماعی و درنتیجه، ساختارهای فرهنگی، ادبی و زبانی ایران پدیدآورد. این روند، پس از مغولان، در دورۀ ایلخانی و تیموری نیز کم وبیش، تداوم یافت. بررسی چگونگیِ بازتاب این تحوّلات در نثر تاریخی-ادبی در سده های 7-8-9ق.، ما را با سازوکارهای فرهنگی و ادبی آن دوران آشنا میسازد. درک این تحوّلات برای فهم سیر تطوّر زبان فارسی، سبکهای ادبی و حتی جهانبینی نویسندگان و مورخان آن دوره، حیاتی است.
بی گمان، درتاریخ چند هزارسالۀ ایران، دورۀ مغولان، پرآشوب ترین و تاثیر گذارترین دورۀ سیاهی در ساحت فرهنگی و اجتماعی این سرزمین است و به گفتۀ ابن اثیر، حملۀ مغول« بزرگ ترین بلیّه و دهشتناک ترین مصیبتی است که بر تمام بشریت از زمانی که خداوند آدم و حوا را خلق کرده است تا کنون وارد آمده است». حملۀ مغولان به سرزمین ایران و تمام کشورهای اسلامی نشان داد چگونه یک حاکم نابخرد، ناشایست، ایران ستیز و ستمگر به مانند و اپسین پادشاه خوارزمشاهی و فرمانروای نالایق و طمع کارِ سرحدّات مرزی ایران در شهر «اُترار» می تواند این چنین شکوه و جلال سرزمینی مانند ایران را به تباهی و سیاهی بکشاند و تمام زیرساخت های این کهن سرزمین را نیست و نابود کند. دراین وانفسای تباهی مغولان و ایلخانان مغول، متن های تاریخی- ادبی در سده های 7-8-9ق.، به سانِ آینه ای شفاف، بازتابندۀ پاره هایی از این تباهی و سیاهی بوده اند. در این میان، کتاب ها و متن های تاریخی-ادبی گوناگونی از این دورۀ فتنۀ هولناک تاخت و تاز مغول برجای مانده که هریک از دیدگاه ویژه ای و از دریچۀ خاصی، کشمکش ها و تلاطم امواج این فتنه و رویدادهای زمان را روایت کرده است، مانند جامع التواریخ رشیدالدین فضل الله همدانی، زبدة التواریخ جمال الدین کاشانی، تاریخ وصّاف شهاب الدین شیرازی و تاریخ جهانگشای عطاملک جوینی. دراین میان، تاریخ جهانگشای جوینی، جایگاه والایی در بازتاب رویدادهای دورۀ مغولان داشت؛ به ویژه که علاء الدین عطاملک جوینی( 681-623ق.)، پانزده سال، دبیر مخصوص امیر ارغون خان بود و پس از ورود هولاکوخان به ایران به جمع دبیران او پیوست و به گفتۀ محمّد قزوینی، وقایع مهم را به « رای العین» مشاهده کرده است. عطاملک جوینی از دبیران برجستۀ زمان خود بود و در فن بلاغت و زبان سخته، دستی تمام داشت. نثر تاریخ جهانگشای جوینی، نثری فاخر و تمام عیار است و درشمار بهترین متنهای کلاسیک تاریخی- ادبی به شمار می آید.
علاء الدین عطاملک جوینی، « صاحب دیوان» بود و خانوادۀ صاحب دیوانیان، یکی از قدیمی ترین و مشهورترین خانواده های نجیب ایران و نسل اندر نسل، در دورۀ سلجوقیان، خوارزمشاهیان و مغولان همواره مقام صاحب دیوانی داشته اند که ادارۀ امور دیوانی و مالی و عایدات مملکت و مستوفی الممالکی را برعهده داشتند. برخی از اعضای خانواده صاحب دیوانی، وزیر اعظم بودند مانند شمس الدین محمد برادر عطاملک جوینی و نیز علاء الدین عطاملک جوینی که علاوه بر دبیری دیوانی، حاکم عام عراق عرب بود و در عین حال، لقب« صاحب دیوان» بودند. دیگر خاندان جوینی ها نیز مقام و منصب نزدیک به صاحب دیوانی داشتند.
ضرور ت ها و اهمیت همایش
– واکاوی جایگاه سبزوار به عنوان پایتخت نثر فارسی: پیشینه علمی و فرهنگی غنی نثر نویسی درسبزوار (پایتخت نثر فارسی) و در دیار نثر نویسان پرآوازه ای چون ابوالفضل بیهقی( پدر نثر فارسی)، ابوالحسن بیهقی، عطاملک جوینی، ملا حسین واعظ کاشفی سبزواری، محمود دولت آبادی، دکتر علی شریعتی و…فرصتی کم نظیر برای میزبانی از یک رویداد علمی- پژوهشی فراهم می سازد؛ سبزوار با پیشینۀ کهن در حوزۀ نثر فارسی و با برگزاری همایش های سالانۀ بزرگداشت سه نثر نویس بلندآوازه- ابوالفضل بیهقی(آبان هرسال)، ابوالحسن بیهقی( مرداد هر سال) و حکیم سبزواری( اسفند هر سال)، جایگاه درخوری در نثر فارسی دارد. برگزاری شانزدهمین همایش بین المللی بزرگداشت ابوالفضل بیهقی در اوّل آبان 1405 با عنوان همایش « باز شناخت متن های تاریخی- ادبی نثر فارسی در دورۀ پیشامغولی( سده های 4-5-6ق.)، به مناسبت بزرگداشت ابوالفضل بیهقی( پدر نثر فارسی) واکاوی نثر فارسی در حوزۀ متن های تاریخی- ادبی دراین سه سده است و برگزاری همایش « باز شناخت متن های تاریخی- ادبی نثر فارسی در دورۀ پسامغولی( سده های 7-8-9ق.) به مناسبت بزرگداشت عطاملک جوینی در 26 آبان 1405 این زنجیرۀ پژوهشی درحوزۀ متن های تاریخی- ادبی نثرفارسی را کامل می کند. دراین میان، عطاملک جوینی و تاریخ جهانگشای او، جایگاه والایی در این زنجیرۀ نثر نویسی و تاکید برجایگاه نثر نویسی دربیهق، سبزوار (پایتخت نثر فارسی) و غرب خراسان بزرگ دارد.
– بازشناخت جریانشناسی متن های تاریخی-ادبی دردورۀ پسامغول(7-8-9ق.) : جریانشناسی متنهای تاریخی- ادبی فارسی در سده های 7-8-9ق.، به شناسایی دورهبندیهای دقیقتر و مکتب ها/جریانهای مشخص در سیر تحوّل نثر تاریخی-ادبی فارسی دراین دوره منجر خواهد شد. عناصر ادبی در متن های تاریخی-ادبی فارسی، در طول دورههای مختلف تحوّل یافته و این تحوّلات، بسترساز شکلگیری مکتبها و جریانهای مشخص در این حوزه بودهاند. در این میان، ابوالفضل بیهقی( پدرنثر فارسی، آفرییندۀ تاریخ بیهقی) در میان متن های تاریخی- ادبیِ پیشامغولی و عطاملک جوینی( آفرینندۀ تاریخ جهانگشا) در میان متن های تاریخی- ادبی پسا مغولی، جایگاه فاخری دارد. این همایش در بزرگداشت عطاملک جوینی به « باز شناخت متن های تاریخی- ادبی نثر فارسی در دورۀ پسامغولی( سده های 7-8-9ق.) می پردازد.
– واکاوی جایگاه دبیری و صاحب دیوانی خاندان جوینی ها: عطاملک جوینی و خاندان او از دوره سلجوقیان تا دورۀ مغولان و ایلخانان، همواره دبیر دیوان و مرتبت« صاحب دیوان» ی داشتند که علاوه بر امور مالی و مستوفی گری، در ساختار دیوانی و دبیری و نویسندگی ، جایگاه درخوری داشتند. بازشناختِ جایگاه صاحب دیوانی نویسندۀ تاریخ جهانگشا، در بازشناخت متن های تاریخی- ادبی نثر فارسی در دورۀ پسامغولی نقش بسزایی دارد..
شیوۀ اجرا
– زمان برگزاری: سه شنبه 26 آبان1405در دانشگاه حکیم سبزواری؛
-برگزاری نشست ها و گردهمایی هایی در دانشگاه ها و مراکز آموزشی و پژوهشی در هفته متن های تاریخی- ادبی و عطاملک جوینی (26 آبان تا 3 آذر 1405): پیرامون « جایگاه تاریخ جهانگشای جوینی، نثر فارسی و بازشناخت متن های تاریخی- ادبی پسامغولی»
– انتشار چکیده مقالات همایش: کاغذی/
ارسال مقاله کامل به وب سایت نشریه مطالعات بینارشته ای نثر خراسان بزرگ( با رویکرد علمی- پژوهشی) به نشانی http://jipk.hsu.ac.ir تا 30 تیر1405
– برگزاری سخنرانی های علمی- پژوهشی (حضوری): روز 26 آبان 1405و سخنرانی های علمی- پژوهشی (مجازی): در روزهای بعد؛
– برگزاری کارگاه های تخصّصی در زمینه:
1. «جریان شناسی متن های تاریخی- ادبی در دورۀ پسامغولی( سده های 7-8-9ق.)»؛
2. «نقش و جایگاه متن های تاریخی- ادبی » در دورۀ پسامغولی( سده های 7-8-9ق.)»؛؛
3.







